Opmaak strategisch plan Kleine Nete 2030-2050

Het op te maken plan wordt onderworpen aan een planmilieueffectenbeoordeling. De milieueffectenbeoordeling omvat zowel een evaluatie van de effecten van de mogelijke alternatieven per actiegebied, de cumulatieve effecten van de samengestelde onderzoeksscenario’s als een evaluatie van het finale maatschappelijk meest wenselijk scenario. Daarbij moeten zowel de milieueffecten van de voorgestelde mogelijke maatregelen per gebied in beeld gebracht worden, als de cumulatieve impact van mogelijke scenario’s voor het volledige onderzoeksgebied. Ieder scenario dat beschouwd wordt bestaat uit een mogelijke combinatie van maatregelen in de verschillende gebieden die voldoet aan de geformuleerde waterzekerheidsdoelen. De milieueffectenbeoordeling moet tot stand komen conform de bepalingen van de mer-regelgeving zodat de resultaten valabel en maximaal (her)bruikbaar zijn voor de opmaak van latere ruimtelijke uitvoeringsplannen of inrichtingsplannen. De opdrachtnemer is verantwoordelijk voor het opmaken van de documenten volgens diverse richtlijnen, het organiseren van het overleg met de bevoegde instanties en het verwerken van alle adviezen of inspraakreacties. De offerte moet een voorstel van aanpak omvatten voor de milieueffectbeoordeling en aangegeven hoe men voor de verschillende disciplines op een kostenefficiënte manier een zinvolle beoordeling op strategisch niveau zal opmaken. De offerte moet een voorstel bevatten van hoe de samenwerking en gegevensuitwisseling met de opdrachtnemers van de andere percelen doorheen de verschillende stappen van het proces georganiseerd kan worden.

Voor de voorgestelde scenario’s worden een globale raming gemaakt van de maatschappelijke kosten en baten. Daarbij dienen minstens de investeringskosten van de ingrepen, de kosten voor een flankerend beleid als de maatschappelijke baten (vermeden schade door overstroming of droogte, verhoging leefbaarheid…) in beeld worden gebracht. Deze kostenbatenanalyse mag echter niet louter kwantitatief/monetair opgevat worden maar zal in belangrijke mate ook kwalitatief van aard moeten zijn waarbij vooral de langetermijneffecten voor de maatschappij als geheel goed in beeld moeten worden gebracht. Een aftoetsing van (private) economische belangen kan daarom enkel mits ook alle verborgen maar reële externe kosten die deze economische activiteit (technologisch, ruimtelijk en temporeel) afgewenteld op de maatschappij en het biofysisch systeem effectief in beeld en in rekening worden gebracht, zowel vanuit een lokaal als mondiaal duurzaamheidsperspectief en dus ook rekening houdend met de regulerende en voorzienende ecosysteemdiensten die het biofysisch systeem levert. Het valt te verwachten dat de maatregelen die nodig zijn om de waterzekerheidsdoelen te realiseren ingrijpen op de netto ruimte beschikbaar voor het ontwikkelen van landbouwactiviteiten. Wellicht zullen ze er toe leiden dat bepaalde gronden op termijn niet meer beschikbaar zullen zijn voor bedrijven die vandaag deze gronden gebruiken. Gelet op het grote aandeel veeteeltbedrijven in de regio, valt te verwachten dat dit leidt tot een krimpscenario voor de veeteeltsector. Het voorstel voor de aanpak van de MKBA moet aangeven op welke wijze men de maatschappelijke kosten en baten daarvan in beeld gaat brengen rekening, volwaardig rekening houdend met de externe kosten van deze landbouwactiviteiten (bv. schade aan water, lucht, natuur en klimaat- en gezondheidseffecten gerelateerd aan emissies) en dus niet enkel met de lokale socio-economische effecten op korte termijn. De inschrijver moet aldus in zijn offerte uitdrukkelijk aantonen hoe hij een ethisch verantwoorde en vanuit het algemeen collectief belang de kostenbatenanalyse zal uitwerken met voldoende oog voor klimaatrechtvaardigheid en ecosysteemdiensten en de complexe relatie tussen economische ontwikkelingen en hun ecologische en sociale impact enerzijds en tussen publieke en private en speculatieve (winst)belangen anderzijds.

Dit perceel omvat de eigenlijke inhoudelijke uitwerking en opmaak van het ‘strategisch plan’ waarbinnen drie op elkaar volgende stappen worden voorzien: 1. Valideren van de waterzekerheidsdoelen die de basis vormen voor de opmaak van het strategisch plan. 2. Opmaak programma mogelijke gebiedsgerichte acties en scenario’s (planalternatieven) die het voorwerp vormen van een milieueffectenbeoordeling (perceel 2) en een maatschappelijke kosten-batenanalyse (perceel 3) 3. Opmaak van een maatschappelijk meest wenselijk voorkeursscenario.

De opmaak van het strategisch plan wordt via een participatief proces aangepakt waarbij de verschillende betrokken besturen, belangenorganisaties en de bevolking op een doordachte en zinvolle wijze betrokken moeten worden bij de ontwikkeling van het plan en er verschillende vormen van interactie zijn (informeren, raadplegen, adviseren, coproduceren, gezamenlijk bestuur) naar gelang de positie van de actor. De ontwikkeling van het plan wordt maximaal ingebed binnen de bestaande overlegstructuren die opgezet zijn in het kader van de coördinatieopdracht van de gouverneur. De urgentie van de ruimtelijke opgave/crisis en de eindigheid van de ruimte en natuurlijke hulpbronnen maken dat een aantal uitgangspunten vooraf in sterke mate bepaald zijn én dat het aantal vrijheidsgraden en mogelijke oplossingsrichtingen (wellicht) beperkt zullen zijn. Omdat de noodzakelijke ruimtelijke transitie ingrijpend is en in gaat tegen een aantal gevestigde belangen is de te verwachten weerstand groot. Het ontwerp van het participatietraject zal daar goed op afgestemd moeten worden. Uitgangspunt is dus dat participatie géén doel op zich is maar moet effectief zijn in functie van de geformuleerde beleidsdoelen en moeten kunnen leiden tot betere oplossingen. Dat betekent dat voor de verschillende actoren in het proces duidelijk moet zijn over welke aspecten er wel (bv. mogelijke oplossingsvarianten voor een gebied, fasering/prioritering…) ruimte voor inspraak en participatie kan zijn en over welke niet (bv. vastgestelde beleidsdoelen en -strategieën, internationaal vastgelegde verplichtingen, milieu- en omgevingskwaliteitsdoelen…). Het ontwikkelen van acceptatie en draagvlak bij lokale politieke bestuurders en bewoners is essentieel. Het participatietraject en de communicatie moeten leiden tot meer bewustwording van de ruimtelijke opgaves en het vergroten van de kennis van inwoners en stakeholders over het watersysteem en de noodzakelijke ruimtelijk transitie en urgenties. Dat vraagt duidelijkheid en afspraken over de omgang met partijen die wel/niet een rol in het proces hebben en over de speelruimte bij de start van het participatieproces (verwachtingenmanagement). De participatie en communicatie zal zich daarom ook moeten richten op het helder maken van de grenzen, het verspreiden van kennis en objectieve data over de risico’s in het gebied, de maatschappelijke kosten en baten en de samenhang tussen de verschillende belangen met een focus op het collectieve belang op lange termijn. Het ontwikkelen van hoogwaardige, heldere en overtuigende communicatieproducten die de probleemstelling, de doelstellingen en oplossingsrichtingen naar een breed publiek in bevattelijke teksten en beelden vertalen is daarbij cruciaal. Er moet binnen de opdracht (in onderlinge afstemming met de resultaten van perceel 1) daarom voldoende ingezet worden op het opmaken van duidelijk leesbaar en helder interpreteerbaar cartografisch materiaal en verbeeldende ruimtelijke ontwerpen en beelden. Dit perceel omvat dus zowel de organisatie en begeleiding van participatie- en communicatiemomenten als de ontwikkeling van communicatieproducten. De inschrijver moet in zijn offerte aangeven welke participatie- en communicatiestrategie binnen de gegeven context aangewezen is en hoe hij die zal operationaliseren. De offerte moet daarom een voorstel bevatten waarin aangeven wordt op welke ogenblikken in het proces en met welk doel er op een zinvolle wijze in interactie gegaan kan worden met actoren.